• Proporcionamos servizos técnicos no ámbito ambiental, urbanístico, agroforestal e civil

  • Traballamos en proxectos e estudios nas áreas do medio ambiente, sector agroforestal e industrial

  • Acceso restrinxido

Noticias

Tarifas, taxas, prezos públicos, prestación patrimonial non tributaria

07/01/2019

A lei 9/2017 do 9 de novembro de contratos do sector público introduciu algunhas novidades moi relevantes na precisión da natureza da contraprestación que pagan os usuarios pola prestación dun servizo por parte do concesionario.

Así se establece no artigo 289,2 da LCSP, que ao regular o réxime das concesións de servizos establece que "as contraprestacións económicas pactadas, denominaranse tarifas e terán a natureza de prestación patrimonial de carácter público”.

Coa finalidade de precisar o concepto de prestación patrimonial de carácter público de natureza non tributaria, ao que se refire o precepto citado, modifícanse diversas leis de natureza tributaria. Así, a lei de Taxas e Prezos Públicos, a lei Xeral Tributaria e a lei reguladora das Facendas Locais (disposicións finais novena, undécima e duodécima), e incorpórase unha disposición adicional cuadraxésimo terceira, cuxo único contido é fixar a natureza das contraprestacións económicas pola explotación de obras públicas ou a prestación de servizos públicos en réxime de dereito privado.

A LCSP logrou resolver o debate sobre a natureza da contraprestación que paga o usuario pola prestación dun servizo ao admitir xa sen ningún xénero de dúbidas que se quen presta o servizo é un concesionario ou unha empresa privada este prezo pode ser unha tarifa, un prezo de natureza non tributaria, que pode cualificarse de prezo administrativo na medida en que está fixado ou aprobado pola Administración(4). Así será se o prezo abónase directamente a quen presta o servizo.

Pero a LCSP expón agora outros problemas interpretativos. A nova configuración da contraprestación do servizo enmárcase dentro dunha nova tipificación dos contratos administrativos, e este feito, como veremos, incide na tipoloxía da contraprestación que se abona pola prestación do servizo. Ata agora o debate taxa-tarifa estaba centrado na determinación da natureza da contraprestación que debía abonar o usuario dun servizo público. Agora, o concepto de tarifa aparece no contrato de concesión de servizos, que inclúe tanto a prestación de servizos públicos como a de servizos á administración, sempre que exista risco operacional. Pola contra, os servizos púbicos sen risco operacional pasaron á categoría de contrato de servizos, aínda que co réxime especial do artigo 312.

En efecto. O noso clásico contrato de xestión de servizos públicos, caracterizado por incluír as formas de xestión indirecta dos servizos públicos, desapareceu. Co fin detrasponer de forma plena a nova categoría da Directiva 2014/23/UE creouse no noso dereito a nova figura do contrato de concesión de servizos. Esta nova figura inclúe todo contrato que supoña a prestación dun servizo a un terceiro sempre que o contratista asuma o risco operacional. Por tanto, a tarifa a que se refire o artigo 289,2 da LCSP xa non é en todo caso o prezo pola prestación dun servizo público, pois pode ser o prezo pola recepción dun servizo non público. Doutra banda, o prezo que se abona pola prestación dun servizo público no que non exista risco operacional, non é a tarifa a que se refire o artigo 289,2 da LCSP , senón o prezo a que se refire o artigo 312. Por último, se o prezo pola recepción dun servizo público abónao o usuario directamente á administración, estaremos ante unha taxa.

O contrato de concesión de servizos está regulado nos artigos 284 a 297. O artigo 285, relativo aos pregos particulares, establece no seu apartado b) que os mesmos "fijarán las condiciones de prestación del servicio y, en su caso, fijarán las tarifas que hubieren de abonar los usuarios, los procedimientos para su revisión, y el canon o participación que hubiera de satisfacerse a la Administración. En cuanto a la revisión de tarifas, los pliegos de cláusulas administrativas deberán ajustarse a lo previsto en el Capítulo II, del Título III, del Libro Primero”.

Máis adiante, en directa conexión co anterior precepto citado, o artigo 289 establece que "1.?El concesionario tiene derecho a las contraprestaciones económicas previstas en el contrato, entre las que se incluirá, para hacer efectivo su derecho a la explotación del servicio, una retribución fijada en función de su utilización que se percibirá directamente de los usuarios o de la propia Administración. 2.?Las contraprestaciones económicas pactadas, que se denominarán tarifas y tendrán la naturaleza de prestación patrimonial de carácter público no tributario, serán revisadas, en su caso, en la forma establecida en el contrato, que se ajustará, en todo caso, a lo previsto en el Capítulo II del Título III del Libro Primero de la presente Ley, relativo a la revisión de precios en los contratos de las entidades del sector público. En la contabilidad diferenciada que el concesionario debe llevar respecto de todos los ingresos y gastos de la concesión, y que deberá estar a disposición de la entidad contratante, quedarán debidamente reflejados todos los ingresos derivados de las contraprestaciones pactadas en la forma prevista en el apartado 6 del artículo 267”.

En consecuencia:

- Establécese que os PCAP fixarán as tarifas que houberen de abonar os usuarios.

- As contraprestacións económicas pactadas denominaranse tarifas e terán a natureza de prestación patrimonial de carácter público non tributario.

- O contratista recibirá a remuneración directamente dos usuarios ou da propia Administración.

- A revisión das tarifas deberá axustarse ao previsto no capítulo II, do Título III do libro Primeiro.

Precisaremos tres aspectos relevantes:

a) A tarifa como a retribución dos contratos de concesión de servizos.

A tarifa é a retribución pactada nos contratos de concesión de servizos. Por tanto, é o prezo que se fixará nos contratos de servizos que teñan risco operacional. É un prezo "pactado”, fixadocontractualmente, que debe remunerar ao contratista. Pero na medida en que se esixe risco operacional, debe entenderse que este prezo non garante unha mínima remuneración, pois se trata dun prezo vinculado ao risco de demanda.

A tarifa pode ser o prezo pola prestación dun servizo público como o subministración da auga, ou pola prestación dun servizo, como o servizo de cafetería nun departamento público. En ambos os casos hai risco operacional.

Na medida en que na concesión de servizos debe existir risco operacional en principio a remuneración debe ter a forma de tarifa, pois este prezo que cobre o contratista ao usuario en forma xurídica de tarifa é o que garante que exista risco operacional, pois o contratista asume o risco de maior ou menor demanda e o risco da xestión do cobro.

b) A tarifa como a remuneración que se cobra dos usuarios.

A tarifa é un prezo pactado que se cobra do usuario. Non obstante o artigo 289 da LCSP establece que o contratista recibirá "una retribución fijada en función de su utilización que se percibirá directamente de los usuarios o de la propia Administración”. Por tanto admítese que o contratista poida recibir unha remuneración da administración, que non será xa o pago dunha tarifa polo usuario. Esta remuneración que se reciba da administración non deberá excluír o risco operacional, xa que se fose así xa non estaremos ante un contrato de concesión de servizos. Podería contemplarse o caso no usuario pague unha taxa, e que logo a administración remunere ao concesionario pero de forma tal que nondesapareza o risco operacional.

Se por exemplo trátase dun servizo do ciclo integral da auga polo que os usuarios abonan unha cantidade á administración , e o concesionario recibe o pago polos seus servizos directamente da administración, pero a cantidade que a administración abona a quen presta o servizo é en función do volume de auga, estaremos ante un contrato de concesión de servizos no que o usuario paga unha taxa. É dicir, deberá armarse o contrato de modo que exista un verdadeiro risco operacional, xa que se non, non poderá cualificarse o contrato como de concesión de servizos.

Por tanto a tarifa non é a única figura posible no contrato de concesión de servizos. Se estamos ante un servizo coactivo e o usuario abona un prezo á administración titular do servizo, un prezo que vai destinado a sufragar o custo do mesmo, este pago terá a natureza de taxa. Daquela o contratista recibirá a remuneración polo seu servizo a través dun pago da administración. A prestación do servizo debe incluír o riscooperacional.

c) A tarifa como prestación patrimonial de carácter público de natureza non tributaria.

O artigo 289,2 afirma expresamente que a tarifa é unha prestación patrimonial de carácter público de natureza non tributaria. Esta categoría xurídica é a que se elaborou a partir da xurisprudencia do Tribunal Constitucional iniciada coa sentenza 185/1995 ao interpretar o artigo 31 da Constitución. Para o Tribunal " son prestaciones patrimoniales de carácter público las impuestas coactivamente, esto es, las derivadas de una obligación de pago establecida unilateralmente por el poder público <<sin el concurso de la voluntad del sujeto llamado a satisfacerla>>, siempre que, al mismo tiempo, <<la prestación, con independencia de la condición pública o privada de quien la percibe, tenga una inequívoca finalidad de interés público>> (SSTC 185/1995, de 14 de diciembre, FJ 3; 182/1997, de 28 de octubre, FJ 15, y 233/1999, de 16 de diciembre, FJ 33). Para determinar cuándo puede considerarse que una prestación patrimonial resulta coactivamente impuesta es necesario concretar, en primer lugar, <<si el supuesto de hecho que da lugar a la obligación ha sido o no realizado de forma libre y espontánea por el sujeto obligado>> [STC 185/1995, de 5 de diciembre, FJ 3 a)], y, en segundo lugar, si la libertad o la espontaneidad exigida en la realización del supuesto de hecho y en la decisión de obligarse es real y efectiva [STC 185/1995, de 5 de diciembre, FJ 3 b)]. Eso sí, calificada una determinada prestación como patrimonial de carácter público, además, tendrá naturaleza tributaria si, habiendo sido coactivamente impuesta, <<se satisfacen, directa o indirectamente, a los entes públicos con la finalidad de contribuir al sostenimiento de los gastos públicos>> (SSTC 182/1997, de 28 de octubre, FJ 15, y 102/2005, de 20 de abril, FJ 6), sometiendo a gravamen un presupuesto de hecho o hecho imponible revelador de capacidad económica (SSTC 276/2000, de 16 de diciembre, FJ 4, y 193/2004, de 4 de noviembre, FJ 4)”(STC 44/2015 de 5 de marzo).

Polo tanto, a categoría da prestación patrimonial de carácter público suxeita a reserva de lei constrúese en base ao elemento da coactividade. Pero dentro desta categoría poden encadrarse tanto as prestacións de natureza tributaria ou non tributaria. Esta distinción fundaméntase en razón de quen ingresa a prestación coactiva. Se o fai a administración para cubrir gastos públicos, estaremos ante unha prestación tributaria, unha taxa. Se recibe o pago un concesionario ou empresa privada que presta un servizo público, como remuneración pola actividade prestadora que levan a cabo, estaremos ante unha tarifa.

En consecuencia, as tarifas (prestacións patrimoniais de carácter público de natureza non tributaria) serán a remuneración do concesionario, ou dunha empresa de dereito privado, que levan a cabo a prestación propia dun contrato de concesión de servizos. Pero pode ocorrer que o servizo non sexa coactivo, que sexa de recepción voluntaria. Neste caso a tarifa será un prezo privado intervido pero non será prestación patrimonial de carácter público nin terá carácter tributario. Por exemplo, o prezo dun polideportivo público ou dun aparcadoiro público, servizos que un concello presta como servizos públicos. Este último punto ten especial relevancia. Se a tarifa correspóndese co prezo pola recepción dun servizo coactivo (subministración de auga) estamos ante unha prestación patrimonial de carácter público, non tributaria, pero como tal, suxeita á reserva legal que establece o artigo 31 da Constitución. Trátase dunha reserva legal relativa que, doutra banda, pode cubrir unha Ordenanza Municipal na medida en que é unha norma aprobada pola asemblea representativa da colectividade local. Por tanto, será preciso que estas tarifas fíxeas unha Ordenanza Municipal, non fiscal, aprobada polo Pleno do Concello. Pola contra, a tarifa dun servizo non coactivo, transporte urbano ou servizo de bar en dependencia púbica, non requirirá estar fixada nunha Ordenanza non fiscal, podendo establecerse nos PCAP.

volver
Lagares Oca
Arenal, 140 - 1ºC | 36201 Vigo | Teléfono: 986 443 081 | FAX: 986 447 288 | info@lagaresoca.com